Het staat er, dat bedrag waar je een jaar op hebt gewacht: je vakantiegeld. En ergens, in de milliseconden nadat je het zag, schoot er al iets door je hoofd. Een schuldgevoel misschien of een verlanglijstje of die ene rekening die al te lang blijft liggen.
In deze milliseconde wordt je geldmindset zichtbaar, want hoewel geld zelf neutraal is, is je mindset dat nooit. Hoe je reageert op en omgaat met een bedrag vertelt je meer over je relatie met geld dan al je bewuste intenties bij elkaar. En als je die reactie begrijpt, kun je hem ook veranderen.
Wat is een geldmindset eigenlijk?
Een geldmindset is het geheel van overtuigingen, gedachten en emoties dat je onbewust aanstuurt in alles wat met geld te maken heeft. Het is niet wat je wil doen met geld, het is wat je doet, op de automatische piloot.
Die mindset is grotendeels gevormd in je jeugd. Je hebt het geleerd door te kijken, te voelen, te horen wat volwassenen zeiden over geld, schulden, rijke mensen, sparen, tekort. Je brein heeft dat allemaal opgeslagen en ziet dat nu als waarheid.
Neuropsychologisch gezien werkt dit via onze diepe overtuigingssystemen, gekoppeld aan het limbisch systeem. Dat is het deel van het brein dat emoties en herinneringen verbindt. Financiële beslissingen zijn daardoor zelden puur rationeel. Ze zijn emotioneel. Ze zijn ingesleten patronen en ze herhalen zich totdat je ze bewust onderbreekt.
Herken je dit? De drie meest voorkomende geldpatronen
Iedereen heeft haar eigen patronen rondom geld, bij de een al positiever dan bij de ander, maar deze drie belemmerende patronen zien we het meeste terug.
Het schuldpatroon. Het geld staat op je rekening en je voelt je… schuldig. Schuldig dat je het misschien verkeerd besteedt. Schuldig tegenover anderen die het minder hebben. Schuldig als je iets voor jezelf koopt. Dit patroon is diep verbonden met het idee dat jij het niet verdient om geld te hebben. Dat overvloed voor anderen is, niet voor jou.
Het tekortpatroon. Hoe hard je ook werkt, hoe veel er ook binnenkomt, het voelt alsof het nooit genoeg is. Je geeft snel uit, vanuit angst: als ik het niet nu gebruik, is het er morgen niet meer. Dit is een overlevingsmechanisme, geroepen vanuit een brein dat chronische schaarste heeft geleerd, vanuit de constante vraag “wat als het straks op is?”.
Het vermijdingspatroon. Je kijkt liever niet naar je rekening. Je opent rekeningen te laat. Je maakt geen begroting omdat die alleen maar stress geeft. Het vermijden voelt veiliger dan het weten. Onwetendheid beschermt je alleen niet, het houdt je vast.
Heb je er één herkend? Goed. Dat is namelijk het begin.
Waarom je geldmindset sterker is dan je intenties
Hier is iets wat ik jarenlang niet begreep, ook al wist ik theoretisch precies hoe financiën werkten: kennis verandert gedrag niet. Overtuigingen wel.
Je kunt weten dat je moet sparen. Je kunt weten dat je impulsaankopen beter kunt vermijden. En toch staan die schoenen drie dagen later in je gang.
Het limbisch systeem wint het van de prefrontale cortex, het denkende, plannenmakers-deel van je brein. Stress, emotie, vermoeidheid: allemaal omstandigheden die de balans verschuiven richting automatisch gedrag. Richting het patroon. Wilskracht is een uitputtelijke bron en we grijpen helaas maar al te vaak mis…
Je geldmindset herprogrammeren werkt anders. je hoeft geen discipline te trainen als je de overtuigingen die het gedrag aansturen herprogrammeert. Dan verdwijnt de strijd.
Wat je brein doet als er ineens meer geld is
Vakantiegeld is een interessant moment, want het is een afwijking van het normale patroon en afwijkingen activeren het brein.
Voor mensen met een tekortmindset voelt een grotere som geld soms letterlijk oncomfortabel. Het brein herkent het niet als de “normale staat”, als jouw brein gewend is aan krapte, voelt overvloed als een vreemde toestand die gecorrigeerd moet worden. Resultaat: het geld is sneller weg dan logisch verklaarbaar. De boodschappen waren ineens duurder, een onverwachte rekening, online shoppen zonder nadenken,… en de plannen die je had met dat vakantiegeld? Ja… die vlogen de deur uit toen je op bestellen drukte bij die ene leuke webshop…
Voor mensen met een schuldmindset triggert dat bedrag op de rekening een hele reeks van ‘anderen eerst’-gedachten. Snel iets voor de kinderen kopen. Een cadeau voor iemand. Een bijdrage aan iets goeds. Het gaat weg aan anderen en dat is op zichzelf prima, maar in dit patroon zit er zelden een bewuste keuze achter. Het is makkelijker dan voor jezelf kiezen. Jij kan nog wel ff door met die kleren van 3 jaar geleden, maar gelukkig is je dochter blij met haar nieuwe outfit!
Geen van beide patronen maakt jou een slecht persoon. Het zijn aangeleerde strategieën die niet perse goed of slecht zijn, maar zijn ze het beste voor jou? Gelukkig kan aangeleerd worden afgeleerd.
Drie vragen die meer doen dan een begroting
Ik hou van praktisch. Geen stappenplan van twaalf pagina’s, maar drie vragen die je vandaag kunt stellen, voordat je ook maar één euro uitgeeft.
Vraag 1: Wat voelde ik toen ik het bedrag zag? Niet wat je dacht. Wat je voelde. Opluchting? Opwinding? Schuld? Angst? Die eerste emotionele reactie is je meest eerlijke inkijk in je geldmindset. Schrijf het op, ook al lijkt het klein.
Vraag 2: Wat zou ik doen als niemand meekeek? Zonder de verwachtingen van je partner, je vrienden, je familie. Wat wil jij eigenlijk? Veel vrouwen ontdekken hier dat ze nauwelijks weten wat ze zelf willen met geld, omdat ze altijd alleen in relatie tot anderen hebben gedacht.
Vraag 3: Wat zou Toekomstige Ik willen dat ik doe? Niet de versie van jou die over drie dagen al vergeten is wat er was. De versie die over vijf jaar terugkijkt. Die vraag activeert de prefrontale cortex, het planningsbrein, en haalt je even weg uit de impuls van het moment.
Je hoeft het antwoord niet perfect te formuleren. Je hoeft het alleen maar te vragen.
Goed omgaan met geld begint niet bij geld
Financiële gewoonten zijn een symptoom, geen oorzaak. Wie moeite heeft met geld heeft vaak ook moeite met grenzen stellen, met voor zichzelf kiezen, met genoeg voelen.
Zwakte is het niet, het is een patroon en patronen veranderen als je ze bij naam noemt en bereid bent eraan te werken.
Vakantiegeld is niet zomaar een uitbetaling. Het is een jaarlijks terugkerend moment waarop je geldmindset zichtbaar wordt. Dat kun je negeren, of je kunt het gebruiken als spiegel. Wat je met dat geld doet, doet er minder toe dan wat je denkt terwijl je het doet.
Begin daar.
Welk patroon herkende jij het meest en wat vertelt dat je over je relatie met geld?
